Manuel María Smithek 1909. urtean egindakoa, berritzaile eta xumetasun handiko estilo ingelesean, cottages ingelesetan inspiratuta, baina 1914 eta 1928 urte bitartean arkitektoak berak egindako aldaketengatik barroko estilora jo zuena, antzinako xumetasuna galduta eta “Ana Erregina” estiloaren xehetasunak hartuta.

Smithen lanik aipagarri eta orijinaletakoa da, urte batzuk geroago, fatxada jarraitzen duten eraikinetarako inspiraziotzat balio izan zuena, Cisco II eta Cisco III, Eugenio Aguinagarenak.

Eugenio Aguinaga egindakoak 1948 eta 1955ean, hurrenez hurren. Gerra-ondoko Bizkaiko etxebizitza burgesaren parametroak bere kokapenera egokitzetik lortutako emaitza da, Abrara zabalik, eta bereziki, ondoko Cisco Etxea jauregiari egokituta, Manuel María Smithena. Ondoko eraikinarekiko jarraipen izaera argi eta garbi antzematen da lehen eraikinaren kasuan (Cisco II), bolumen eta eraikinen bloke batera Smithen obraren osagai nagusi gehienak trasladatzen dituena. Areetako Kaian izateak jarraipen estilistikoa eskaintzen die, paseoaren amaierari harmonia eskaintzen diona.

Manuel María Smithek 1929an eraikitakoa, estilo erregionalistan, mendiko oinetxeen eta euskal Jáuregui barrokoen artean. Kalitatezko harlanduz eraikitakoa, altuera desberdinetako lau isurialdeko teilatu esanguratsuarekin eta eskalinata gaineko arkupearekin, fatxada nagusian bi habe alde banatan dituela. Juan Alonso Allendek 1910ean Coste Aguirre familiari erositako orubean eraikitakoa eta 1925ean Fidel Alonso Allende Arregui bere semeari emandakoa, etxearen eraikuntza sustatu zuena.

Jauregi-arkitekturaren adibide gorena, Manuel María Smithek eraikitakoa 1925ean. Izaera desberdin eta jatorri estilistikoko eraikuntza elementu eta dekorazio-elementu anitzak biltzen ditu, 20. hamarkadako Bizkaiko jauregien prototipoa irudikatzen duena.

Jatorrizko eraikina 1925ean eraiki zuen Manuel María Smithek, baina gaur egungoa urte betez utzita Egon ondoren, berriki egindako berritze sakonaren emaitza da, hotel bihurtzeko 2003an. Birmoldaketa ondoren, eraiki zen estiloko elementu nagusienak mantendu ditu, era horretan konposizioaren orijinaltasuna azpimarratu behar da, euskal erregionalismo herrikoia, elementu kultu eta herrikoiekin tartekatzen dituena, penintsula eta britainiar tradizio desberdinetakoak.

Manuel María Smithek 1927an eraikitakoa, “luxuzko maiztertza etxe” bezala. Tamaina handia duen arren, hasiera batean sei etxebizitza biltzen zituen. Balio handiko gunean kokatuta dago, Abra ondean eta jauregiz inguratuta.

Jauregi-neovasco inspirazioko estilo erregionalistakoa da, mendialdeko eta “Ana Erregina” britainiar eragineko ezaugarri batzuekin, alboko fatxadetan antzematen direnak. Smithen auzo-etxe proiekturik interesgarrienetakoa eta pertsonalenetakoa da.

Rafael de Garamendik eraikitakoa 1927an. “Neovasco” herrikoiaren arkitekturan inspiratuta, hau da, baserriaren ereduan oinarrituta, baina jauregi itxura eskaintzen dion elementu noblez betetako dekorazioprograma konplexuarekin.

Etxe horren orubean lehenik eta behin Eduardo Bayok sustatutako etxebizitza eraiki zen 1880. hamarkadaren hasieran eta Fernando L. Ybarra Aranbarruk erosi zuen urte batzuk geroago.

 

Oso eraikin interesgarria da. Batetik, interes arkitektonikoa handia du, kalitate eta balio estilistiko handikoa baita. Kromatismo eta plastikotasun handiko konposizioa da, bolumenen eta gorputzen jokoarekin erdiesten dena. Bestetik, eraikinaren antzinatasuna azpimarratu behar da, Aguirretarren Bainuetxetik hurbil eraikiriko aurrenetako udako etxea baita; 1877. urtean altxa zuten Manuel Ayarragaray-rentzat. Denboraren joanean, hainbat eraberritze jasan ditu. Eraberritzelan horietan garrantzitsuenak Manuel Maria Smith arkitektoak 1908an eta 1941ean bideratu zituenak dira.

Egungo Real Club Marítimo del Abra- Real Sporting Club-aren (R.C.M.A. – R.S.C.) egoitza, 1975ean Eugenio Aguinagak eta Iñigo Eulatek eraikitakoa. Eraikin hori, hasiera batean, “Establecimiento de Baños de Mar Bilbaínos”-en pabilioi zentrala zen, Aguirre familiak eraikitakoa 1868an. Hondartza desagertu zenean eta turismoaren jaitsieraren ondorioz, Coste Aguirre familiak negozioa utzi eta 1903an Club Marítimo sortu berriari alokatu zion eraikina, 1908an erosi zuena.

Eraikin hori, bere gune nagusia gaur egun Real Club Marítimo del Abra- Real Sporting Club-ek hartzen duen, Aguirre familiaren Bainuetxearen, ‘Establecimiento de Baños de Mar Bilbaínos’ izeneko,antzinako Portugalete Pabilioia da. Hotel-pabilioia zen, 1869an eraikitakoa, eta 1877an berreraikitakoa Karlistadetan izandako kalteengatik. 1895. urtean Aguirre familia bainuetxe-negozioa uzten hasi zen eta pabilioi hori ABCD izeneko lau txaleteko gune bihurtu zen. Ondoren berritzeak eta zabaltzeak izan ditu, besteak beste, gaur egungo itxura britainiarra eskaini dioten Federico Borda eta Rafael Garamendik egindakoak. Bere hasierako itxura erabat aldatu duten aldaketa horiek izanagatik, balore historiko eta testigantzakoa mantentzen du; izan ere, Areetako auzoa sorrarazi zuen bainuetxe-taldearen arrasto bakarra da.

Interes eta antzinakotasun handiko eraikina, hemeretzigarren mendeko etxe handien azkenetakoa, nahiz eta asko izan Areetako Kaiaren inguruan. Udako etxea da, Severino Achúcarrok 1889 inguruan eraikitakoa. Iparraldeko kutsu duen obra horretan, Manuel María Smithek aldaketa batzuk egin zituen azkenean 1907an behin betiko etxebizitza egokitzeko. Hala ere, Guda Zibilaren osteko berrikuntzek (nagusiena Eugenio Aguinagak egindakoa) dekorazio hori erraztu zuten, eta egungo adreilu-azal ikusiarekin ordeztu zen. Etxea udako egoitzatzat eraiki zen Fernando Zabalburu Ybarrarentzat.

Etxebizitza-eraikina, 1894an Alberto de Palacio Elissaguek diseinatutakoa, Bizkaia Zubiaren arkitekto eta sustatzaileak (UNESCOk 2006. urtean Gizateriaren Ondare izendatutakoa), udako egoitza bezala bere familia eta bere familia politikoarentzat. Lehen berritze garrantzitsua izan zuen 1941ean, Hilario Iturriozek egindakoa, eta 1980eko hamarkadan. hamarkadan egiturazko berreraikitzea izan zuen. Beraz, gaur egungo eraikina modernotzat jo daiteke, baina bere bolumetria eta dekoraziozko xehetasunak jatorrizko diseinuaren eskema mantentzen dute. Era horretan, Areetako Kaiko inguruaren unitatea mantentzen laguntzen du. Bere balorea bereziki historikoa da, Alberto de Palaciorekin duen loturagatik, obra gutxi dituena Bizkaian; izan ere, bere lan gehiena Madrilen garatu zuen.

Monumentu hori 1939ko urriaren 25ean inauguratu zen ofizialki. Ondokoek osatzen dute: Ignacio Mª Smith arkitektoak diseinatutako art decó estiloko dorre-faroak eta iguel García de Salazar artistaren brontzezko eskulturamultzoak. Eskulturak ondoko elementuak biltzen ditu: omenduaren brontzeko estatua eseria, Evaristo de Churruca, bi estatua alboan, “Industria” eta “Nabigazioa” irudikatzen dutenak, eta aurreko aldean, Bilbo Neptunoren aurka irudikatzen duten bi . gura, eta horien artean, harri-lubeta bloke handia. Bizkaia eta Gipuzkoako armarriak harrian bertan zizelkatutako agertzen dira, eta Bilboko armarria, brontzezkoa eta behe- erliebean.

Obra horrek itsasoaren haserreari langileek irabazitako garaipena irudikatzen du, bizkaitarren barra, itsasadarra eta Abraren gaineko garaipena, erabat menderatuak, neurri handi batean, Evaristo de Churrucak, Portuko Obren Batzordearen buru zela, agindutako obrei esker.

Evaristo de Churruca, Trafalgarreko Cosme Damián de Churruca marinel eta heroiaren familiakoa, izan zen Portuko Obren Batzordeko lehen zuzendaria, 1877an sortutako erakundea Bilboko portuko eta itsasadarreko moilen obrak proiektatzeko eta exekutatzeko. Bere agindupean, betiko bi arazo konpondu ziren: “Potugaleteko barra” ospetsua eta Bilboko Porturako sarbidea.
Gaur egun, Getxoko Udalak itsasoa argiztatzeko sistema berria abian jarri du Areetako Kaian, eta Bizkaian gehien erabiltzen den ibiltokietako baten edertasuna koloreekin eta formekin nabarmentzen ditu. Areetako moilan itsasoari begira ipini dituzten argiak egunero, egunak iluntzen duenetik, bi ordu eta erdiz egongo dira biztuta udaberri-uda sasoian. Argi hauen formak eta koloreak bi minutu eta erdiro aldatzen dira, gutxi gorabehera.